هنگام تعريب با افزودن الف و لام تعريف عربى « المجسطى » شد و همين تركيب است كه بعد از نقل علوم اسلامى باروپا به صورت Almageste پذيرفته شد . نخستين كسى كه به ترجمه و گزارش آن به زبان عربى توجّه كرد يحيى بن خالد بن برمك وزير مشهور و فاضل ايرانى در دستگاه دولت آل عبّاس است . وى نخست جماعتى را بدين كار گماشت و چون ديد چنان كه بايد از عهدهء آن بيرون نيامده‌اند از ابو حسّان و سلم صاحب بيت - الحكمه كه هر دو از مشاهير دانشمندان ايرانى در عهد هارون بوده‌اند تفسير آن كتاب را بخواست و آن دو با استعانت از بهترين مترجمان كتاب را به عربى درآوردند و باصلاح و تصحيح آن مبادرت كردند و بهترين و صحيح‌ترين ترجمه‌ها را تا عهد خود از روى آن ترتيب دادند . دومين ترجمهء مهم از كتاب المجسطى را باسحق بن حنين نسبت داده‌اند و از اين ترجمه نسخى در دست است و در آغاز آن چنين آمده كه مترجم براى ابى الصقر اسمعيل وزير الموفق برادر المعتمد مقتول بسال 278 يا 279 به عربى گردانده و ثابت بن قرة الحرانى تصحيح و اصلاح كرده است . تحرير خواجه ازين كتاب از جملهء مهمترين تحريرات او و شامل سيزده مقاله و 196 شكل است و ازين تحرير اختصاراتى ترتيب يافته و بر آن شروحى نيز نوشته شده است . 19 - آپولونيوس پرگامى « 1 » مهندس و منجّم معروف قرن سوم قبل از ميلاد از شاگردان مشهور ارشميدس و يكى از مبتكران بزرگ در علوم رياضى است . مهمترين كتابى كه از وى باقى مانده كتاب قطع مخروطات « 2 » است در هشت مقاله كه در ميان مسلمين به كتاب المخروطات اشتهار دارد . بنابر نقل ابن النديم مسلمانان از اين كتاب هفت مقالهء تمام و قسمتى از مقالهء هشتم را در دست داشته‌اند كه چهار مقالهء اول آن را هلال بن ابى هلال الحمصى و سه مقالهء ديگر را ثابت بن قرة الحرانى ترجمه كردند . اكنون از اين

--> ( 1 ) - Apollonius de Pergamon ( 2 ) - traite des sections coniques